ابو القاسم پاينده
139
نهج الفصاحة ( مجموعه كلمات قصار حضرت رسول ص )
نون أحسن مضموم شود وزيد را مجرور بخوانيم سؤال از زيباترين صفت يا حالت ما عضو زيد است . به پندار من بيشتر اختلافات در قرائت قرآن از همين جاست كه كلمات بىنقطه واعراب را بحالت گونهگون خواندهاند واز آن جمله همه قرائتها كه با سياق ومعنى سازگار بوده مضبوط مانده است . ومردم بىخبر بعضي آيهها را بخلاف سياق ومعنى ميخواندند چون آية سوم از سوره برائت كه چنين است : أَنَّ اللَّهَ بَرِيءٌ مِنَ الْمُشْرِكِينَ وَرَسُولُهُ كه در سياق جملهء رسول به اللَّه پيوسته ومفتوح بايد خواند ومعنى چنين است كه خدا ورسول وى از مشركان بيزارند . به زمان عمر يكى بتعليم قرآن بمدينه آمده بود وچون معلم قرآن آية بر أو خواند رسول را بمشركين پيوسته كرد ومكسور خواند كه معنى چنين مىداد : خدا از مشركان واز پيمبر خويش بيزار است ونو آموز قرآن گفت : « من نيز از آنكه خدا از أو بيزار است بيزارم . » وعمر چون اين بشنيد تعليم قرآن را براي كساني كه علم وصلاح كافى نداشتند ممنوع كرد . وهم آية بيست وپنجم از سورهء فاطر كه گويد : إِنَّما يَخْشَى اللَّهَ مِنْ عِبادِهِ الْعُلَماءُ كه الله مفعول وعلما فاعل فعل است وأول را مفتوح ودوم را مضموم بايد خواند ومعنى چنين است كه از بندگان خدا فقط علما از أو ميترسند اما اگر اللَّه را مضموم وعلما را مفتوح بخوانند معنى وارون مىشود كه گوئى خدا را از بندگان خويش فقط از علما ميترسد وچنان كه ميگويند أبو الأسود دئلى يكى را شنيد كه آية را به همين غلط ميخواند وبفكر افتاد بر كلمات ، نقطه واعراب نهد وهم قواعد نحو را ضبط كند ونخستين كس كه قرآن معرّب ومنقوط كرد أو بود وهم نخستين كس كه چيزى از قواعد زبان عرب ثبت كرد وأساس نحو نهاد أو بود .